maandag 16 september 2013

DE SCHOP EN DEVOS

Aantal woorden: 424 / Geschatte leestijd: 3m

In een interview in De Morgen van 7 september 2013 zegt een van onze beroemdste politicologen, Carl Devos dat de SP.A de term 'socialistisch' uit haar naam moet laten vallen: “Het nieuwe linkse alternatief moet niet noodzakelijk nog een socialistische partij zijn” zo stelt hij.

Het is nog maar de vraag of je het begrip 'socialisme' wel of niet laat vallen wanneer je in 2013 een naam wil plakken op een progressieve politieke ideologie die uitgaat van sociale rechtvaardigheid en het gelijkheidsprincipe. Als we 'socialisme' definiëren als iets wat haar bestaansrecht ontleent aan de emancipatiestrijd van doelgroepen uit het verleden, de 'proletariërs aller landen' die zich verenigen en de fabrieksarbeider die voor zijn rechten strijdt, dan heb je inderdaad reden om die naam te schrappen.


Uw vertrouwd roodmerk, nu met nieuwe smaak!

Als je echter kiest om de term 'socialisme' wel te behouden, wordt je zo goed als meteen gedwongen om aan die ideologie een nieuwe betekenisvolle en relevante definitie te geven. Daarbij blijft de strijd van gelijkheid fundamenteel draaien rond de noties van 'burgerschap'. De vraag die ons sinds het midden van de negentiende eeuw bezig houdt, is naar tijdperk en omstandigheden steeds veranderlijk maar blijft fundamenteel dezelfde: wie hoort wel en wie niet bij de club? En in welk verband ga je het antwoord op die vraag kaderen? M..a.w. op welke schaal organiseer je die solidariteit tussen (wereld?)burgers?

Vanuit die vraag, en vanuit de bestaande socialistische tradities is het logisch dat het socialisme de rechten van nieuwe subalterne groepen gaat verdedigen: migranten met- of zonder papieren, de 'working poor', arbeiders in lagelonenlandenenzovoort.


Market democracy vs. democratic market

Daarbovenop is er voor dat nieuwe socialisme (of sociaaldemocratie zo u wil) ook een taak weggelegd in het streven naar een dringende 'update' van onze democratie: het scheppen van nieuwe politieke verbanden die op even grote schaal kunnen opereren en dus op gelijke voet kunnen strijden als 'de markten'. Dit met als doel dat de politiek terug democratische controle verwerft over de financiële wereld. Grotere (Europese, internationale) samenwerkingsverbanden zijn daarbij noodzakelijk. Dit past geheel in de internationalistische traditie van de socialistische beweging zoals we die tot op heden kenden. Dit alles staat lijnrecht tegenover de ideologie van het eenentwintigste-eeuwse nationalisme.

Op zich lijken dat al voldoende redenen om de vlag een nieuwe lading te geven. Dit inhoudelijk debat veder uitdiepen lijkt mij belangrijker dan het begrip 'socialisme' met de spade te lijf te gaan zoals professor Devos voorstelt. Het moge duidelijk zijn dat het rebranden van zo'n sterke merknaam met lange traditie bovendien geen lichtzinnige beslissing is.


2 opmerkingen:

  1. De SPA dreef de laatste decennia serieus ver weg van hoe socialisme ingevuld werd en nu zou kunnen worden ingevuld met alle gevolgen vandien . In die zin dekt de naam de lading niet echt meer. Maar dan zou het inderdaad zinvoller zijn om die lading opnieuw onder de loep te nemen ipv wat te flosoferen over het schrappen van een woord...

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Dag Sebastiaan,

    Ik werk momenteel aan een doctoraat over de potentie van collectieve woonvormen als mogelijke hefboom voor duurzame stadsverdichting. De hedendaagse betekenis en invulling van het ‘sociale’, het ‘solidaire’, de ‘gemeenschap’,…, en hoe de gebouwde ruimte die invulling kan faciliteren, vormt een belangrijke focus van het onderzoek. Aldus een kriebeling voor een bescheiden bijdrage.

    Onlangs las ik ‘De capsule en het netwerk’, een artikel van Lieven de Cauter waarin hij zijn angst voor capsulering (oa gated communities) in de stad uit. De Cauter concludeert: “We kunnen slechts hopen dat deze tendens (tot capsulering…) zal worden tegengewerkt door een politieke wil om zowel sociale correcties op te leggen aan het transcendentale kapitalisme, als de welvaartstaat te verdedigen en kosmopolitische stedelijkheid te promoten.”

    Zijn bedenking is interessant, want ze lijkt op het eerste zicht nogal haaks te staan op een van de mogelijke bestaansredenen van nieuwe vormen van collectiviteit: namelijk het stelselmatig terugtrekken van de overheid uit de publieke zaak, de afbouw van de welvaartstaat. Nieuwe collectieve woonvormen die (bottom-up) gerealiseerd worden, zouden in deze turbulente tijden opnieuw zekerheden kunnen bieden aan het individu. De kans is hierbij groot dat deze ‘community-ervaring’ (‘Gemeinschaft’ vs ‘Gesellschaft’, Tönnies) en autarkie tot bepaalde vormen van capsulering in de gebouwde ruimte zal leiden, met exclusiviteit en uitsluiting (private goods, club goods, Ostrom; The Tragedy of the Commons, Hardin) als gevolg. Tenzij gemitigeerde tussenvormen van capsuleringen bestaan (zie Foucault met zijn definitie voor heterotopie: een ruimte die nog privaat, noch publiek is, een ruimte waar bij wijze van spreken alles mogelijk is). Bestaat er een ‘ruimte scheppende’ tussenmaat die een soort inkadering/draagvlak voor het ‘collectieve’ vormt (als moderator tussen het individu en een pluriforme maatschappij, tussen privaat en publiek)?

    Volgende hypothese kan ter discussie naar voren worden geschoven:

    Volgens De Cauter: sterke welvaartstaat die neoliberale tendensen in bedwang houdt -> (sociale) zekerheden via de staat -> individualiteit versterkt -> ‘capsulaire’ tendensen verzwakken -> verlaagde kans tot exclusiviteit, minder sociale uitsluiting

    tegenover

    afbouw welvaartstaat -> neoliberalisering, privatisering -> (sociale) onzekerheden / (indirecte) solidariteit valt weg -> collectiviteit en (directe) solidariteit versterken -> ‘capsulaire’ tendensen -> verhoogde kans tot exclusiviteit en sociale uitsluiting

    Welke van de twee het meest duurzame is lijkt voeding voor dit debat.

    Ter info: Volgend rapport van de Nederlandse RMO gaat in op de relatie: afbouw welvaartstaat – nieuwe vormen van solidariteit

    http://www.adviesorgaan-rmo.nl/Publicaties/Adviezen/Rondje_voor_de_publieke_zaak_mei_2013

    Glenn

    BeantwoordenVerwijderen